ዘርፈ ብዙ ጠቀሜታ ያለው ኢንዱስትሪ

የሀገራችን ኢንዱስትሪ በኢኮኖሚው ውስጥየመሪነቱን ሚና እንዲጫወት የላቀ አስተዋጽኦካላቸው ትላልቅ ፕሮጀክቶች መካከል አንዱየስኳር ልማት ፕሮጀክት ነው። ኢትዮጵያ ይህንኤክስፖርት መር የሆነ የማኑፋክቸሪንግኢንዱስትሪ ዘርፍ ለማስፋፋትና ምርታማነቱንለማሳደግ የሚያስችል ከፍተኛ የሰው ኃይልናየተፈጥሮ ሃብት አላት፡፡

በተለይም ሀገሪቱ ለሸንኮራ አገዳ ልማት ተስማሚአየር ንብረት፣ በመሰኖ ሊለማ የሚችል ሰፊየእርሻ መሬት (ከ500ሺ ሄክታር በላይ) እንዲሁም በቂ ውሃ ያላት በመሆኑ ዘርፉ የበለጠትኩረት እንዲሰጠው ተደርጓል፡፡ ከዚህ ባሻገር መንግሥት የሀገሪቱ ህዝቦች ፍትሃዊ የልማት ተጠቃሚ እንዲሆኑ በሚከተለው የፖሊሲአቅጣጫ መሰረት በወንጂ ሸዋና መተሓራ ስኳር ፋብሪካዎች ብቻ ለረጅም ዓመታት ያህል ተወስኖ የቆየውን የስኳር ኢንዱስትሪበተለይም ከ2003ዓ.ም ወዲህ በኦሮሚያ፣ በአፋር፣ በአማራ እና በትግራይ ክልሎች እያስፋፋ ይገኛል፡፡

በርካታ ጠቀሜታዎች ያሉት ይህ ኢንዱስትሪ ስኳር ከማምረት ጎን ለጎን ተረፈ ምርቶቹን ለሃይል ማመንጫ (ከባጋስ)፣ ለእንስሳት መኖ(ከሞላሰስ)፣ ለነዳጅ (ከፓወር አልክሆል፤ ኤታኖልን ከቤንዝል ጋር በማደባለቅ)፣ ለማዳበሪያ (ከፊልተር ኬክና ቪናስ)፣ ለወረቀት መስሪያ(ከባጋስ)፣ ለህክምና (ከቴክኒካል አልክሆል)፣ ለአልክሆል መጠጥ (ከሬክቲፋይድ አልክሆል)፣ ለቀለም መስሪያ (ከሞላሰስ)፣ ለብርጭቆመስሪያ (ከቦይለር አሽ) ወዘተ አገልግሎቶች ያውላል፡፡

በአሁኑ ወቅት በሀገራችን የስኳር ፍላጎት የደረሰበት ደረጃ ሲታይ የዛሬ 62 ዓመት ገደማ በላንድሮቨር መኪና በየገበያው በመዘዋወርስኳርን ለማስተዋወቅ ብርቱ ጥረት ተደርጎ እንደነበር ማመን ይከብዳል፡፡ በወቅቱ ሻይ በ”ቅመሱልኝ” በነጻ በመጋበዝ ሕዝቡን ከምርቱጋር ለማላመድ የተደረገው እንቅስቃሴ ከብዙ ጥረት በኋላ ውጤት ማስገኘት ችሏል፡፡

በዚህ ሁኔታ የተጀመረው የስኳር ትውውቅ ዛሬ ላይ ታሪኩን በመቀየር ሀገሪቱ እያስመዘገበች ካለችው ተከታታይ የኢኮኖሚ እድገት ጋርበተያያዘ በጣም ተፈላጊ ምርት ሆኗል፡፡

በሀገራችን ዘመናዊ የስኳር ኢንዱስትሪ የተጀመረው የኢትዮጵያ መንግሥት ኤች ቪ ኤ (HVA) ከተባለ የሆላንድ ኩባንያ ጋር የአክስዮንስምምነት ከፈረመበት ከ1943ዓ.ም አንስቶ ነው፡፡ ኩባንያው 5 ሺ ሄክታር የሸንኮራ አገዳ ማልሚያ መሬት ተረክቦ ሥራውን የጀመረውከአዲስ አበባ 110 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኘው በወንጂ ከተማ ሲሆን፣ በቅድሚያ የወንጂ ስኳር ፋብሪካን ገንብቶ መጋቢት 11 ቀን 1946ዓ.ም ስራ አስጀምሯል፡፡

በመቀጠልም በ1955ዓ.ም እዛው ወንጂ ላይየሸዋ ስኳር ፋብሪካ ተቋቋመ፡፡ ወንጂ ሸዋ ስኳርፋብሪካ በሚል የጋራ መጠሪያ በአንድአስተዳደራዊ መዋቅር ስር ይተዳደሩ የነበሩትሁለቱ አንጋፋ ፋብሪካዎች አንድ ላይ በዓመት750 ሺ ኩንታል ስኳር ገደማ ያመርቱ እንደነበርመረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ የወንጂና ሸዋ ስኳርፋብሪካዎች ከግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ ካገለገሉበኋላ በእርጅና ምክንያት እንደ ቅደምተከተላቸው በ2004ዓ.ም እና በ2005ዓ.ምመጨረሻ የተዘጉ ሲሆን፣ በምትካቸው አዲስዘመናዊ ፋብሪካ ተገንብቶ ከ2006ዓ.ም ጀምሮስኳር እያመረተ ይገኛል።

በኢትዮጵያ የስኳር አዋጭነትን የተረዳው የሆላንዱ ኩባንያ በተመሳሳይ የመተሓራ ስኳር ፋብሪካን ከአዲስ አበባ 200 ኪሎ ሜትር ርቀትላይ በምትገኘው መርቲ ከተማ ሰኔ 26 ቀን 1957ዓ.ም በአክሲዮን መልክ በመመስረት በ1962ዓ.ም ፋብሪካውን ሥራ አስጀመረ፡፡ይህ በእንዲህ እንዳለ ከስኳር ልማት ጋር በተያያዘ በፊንጫአ ሸለቆ በ1967ዓ.ም በተካሄደ የመጀመሪያ ደረጃ ጥናት አካባቢው ለስኳርምርት አዋጭ ሆኖ በመገኘቱ የፊንጫአ ስኳር ፋብሪካ ተገንብቶ በ1991ዓ.ም ማምረት ጀመረ፡፡

ሀገሪቱ ለስኳር ልማት ያላትን ምቹ ሁኔታ የተረዳው የኢፌዲሪ መንግሥት ልማቱን ለማስፋፋት በማቀድ በአፋር ክልል በሁለት ምዕራፍእየተገነባ ያለውን የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ በደንብ ቁጥር 122/98 አቋቋመ፡፡ ፋብሪካው በ50 ሺ ሄክታር መሬት ላይ የሚለማ የሸንኮራአገዳን በግብዓትነት የሚጠቀም ሲሆን፣ በዓመት 6 ሚሊዮን 190 ሺ ኩንታል ስኳር እና 63 ሚሊዮን ሊትር ኤታኖል እንዲያመርትታቅዶ የተጀመረ ግዙፍ ፕሮጀክት ነው፡፡ በዚህ መሰረት የፋብሪካው የመጀመሪያ ምዕራፍ ግንባታ ተጠናቆ የሙከራ ምርት አምርቷል፡፡

ምንም እንኳ የስኳር ኢንዱስትሪው ከግማሽ ምዕተ አመት በላይ እድሜ ያስቆጠረ ቢሆንም፤ የስኳር ልማቱ በሚፈልገው ፍጥነትአለማደግ፣ ሀገሪቱ በተከታታይ እያስመዘገበች ካለቸው ፈጣን የኢኮኖሚያዊ እድገት ጋር ተያይዞ የህብረተሰቡ የስኳር ፍላጐት በከፍተኛደረጃ እያደገ መምጣት፣ ነባር የስኳር ፋብሪካዎች የሚያመርቱት የስኳር መጠን እያደገ የመጣውን የሀገር ውስጥ ፍላጎት ማርካትአለመቻል፣ የሕዝብ ቄጥር ማደግ እና ስኳርን በግብዓትነት የሚጠቀሙ ኢንዱስትሪዎች በከፍተኛ ሁኔታ ከመስፋፋት ጋር ተያይዞ የስኳርፍላጎትና አቅርቦት ሊጣጣም አልቻለም፡፡

ከዚህ አንጻር መንግሥት የስኳር ፍላጎትና አቅርቦትን ለማጣጣም በየአመቱ ከፍተኛ ድጎማ እያደረገ በውጭ ምንዛሪ ስኳር ከውጪ ሀገርእያስገባ በተመጣጣኝ ዋጋ ለህብረተሰቡ ሲያቀርብ ቆይቷል፡፡ ይሁንና ክፍተቱን ለመሙላት ስኳር ከውጭ መግዛት ዘላቂ መፍትሔባለመሆኑና በዚህ ሁኔታም መቀጠል ስለማይቻል ከመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን አንስቶ በሀገራችን ከፍተኛትኩረት ከተሰጣቸው የማኑፋክቸሪንግ የኢንዱስትሪ ዘርፎች አንዱ የስኳር ኢንዱስትሪ ንዑስ ዘርፍ ሊሆን ችሏል፡፡

መንግሥት የስኳር ፍላጎትና አቅርቦትንለማጣጣም ከሚያደርገው ርብርብ ባሻገርበዘርፉ ሰፊ የስራ እድል በመፍጠር የዜጎችንየኑሮ ሁኔታ ለማሻሻል፣ በተለይም በልማቱአካባቢዎች የሚኖሩ ሕዝቦች ተጠቃሚነትንለማረጋገጥ እና ምርቱን ወደ ውጭ በመላክየውጪ ምንዛሪ ለማስገኘት ግዙፉ የተንዳሆስኳር ፋብሪካን ከመገንባት አንስቶ “የስኳርአብዮት” በሚያስብል ሁኔታ በተለያዩ የሀገሪቷቆላማ አካባቢዎች ከፍተኛ መዋለ ነዋይየወጣባቸውን መጠነ ሰፊ የስኳር ልማትፕሮጀክቶች በማካሄድ ላይ ይገኛል፡፡

በዚህ መሰረት በመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን በማስፋፊያ ፕሮጀክቶች አማካኝነት የወንጂ ሸዋና የፊንጫኣ ነባርስኳር ፋብሪካዎችን በማዘመን የማምረት አቅማቸውን ለማሳደግ ተችሏል፡፡ በማስፋፊያ ሥራዎች አማካይነትም ዓመታዊ የስኳር ምርትመጠንን በ2002ዓ.ም መጨረሻ ከነበረበት 2 ሚሊዮን 903 ሺ 740 ኩንታል በዕቅድ ዘመኑ መጨረሻ (2007ዓ.ም) ወደ 4 ሚሊዮንኩንታል አድጓል፡፡
በሌላ በኩል የከሰምና የአርጆ ዲዴሳ አዳዲስ ስኳር ፋብሪካዎችን ግንባታ በማጠናቀቅ ሥራ ማስጀመር የተቻለውም በዚሁ የመጀመሪያእቅድ ዘመን ነበር፡፡ ምንም እንኳ የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ የመጀመሪያ ምዕራፍ ግንባታ ተጠናቆ ባጋጠመ የቴክኒክ ችግር ፋብሪካውንወደ መደበኛ የማምረት ሥራ ውስጥ ማስገባት ባይቻልም የሙከራ ምርት ለማስጀመር ግን ተችሏል፡፡ በቀጣይም ፋብሪካውን ወደመደበኛ የማምረት ሥራ ለማስገባት የሚደረጉ ጥረቶች ተጠናክረው ቀጥለዋል፡፡

የአገዳ ልማትን በተመለከተም በዕቅድ ዘመኑ ተጨማሪ 65ሺ 363 ሄክታር መሬት በአገዳ ለምቷል፡፡ ይህም በእቅዱ መነሻ ከነበረው30ሺ 397 ሄክታር ጋር ሲነጻጸር የ215 በመቶ እድገት አሳይቷል፡፡ የኤታኖል የምርት መጠንም በ2002ዓ.ም ከነበረበት 7 ሚሊዮን117 ሺ ሊትር በእቅድ ዘመኑ መጨረሻ ወደ 19 ሚሊዮን 804 ሺ ሊትር ከፍ ብሏል፡፡ ከዚህ ውስጥ 18 ሚሊዮን 480 ሺ ሊትርከቤንዝል ጋር ተቀላቅሎ አገልግሎት ላይ ውሏል፡፡ እንዲሁም በሃይል ማመንጨት ረገድ የወንጂ ሸዋና ፊንጫኣ ስኳር ፋብሪካዎችካመነጩት ሃይል ውስጥ ለራሳቸው የሚያስፈልጋቸውን ሃይል ተጠቅመው የተረፋቸውን 31 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ሃይል ወደ ብሔራዊየሃይል ቋት ማስገባት ጀምረዋል፡፡

የአገዳ ምርታማነትን ያሳደጉ በርካታ የምርምርሥራዎችም የተከናወኑ ሲሆን፣ የጊዜያዊ ግድብ(ኮፈር ዳም) እና የውሃ መቀልበሻ (ዊር)፣ የሰፋፊመስኖ መሰረተ ልማት አውታሮች፣ የውስጥለውስጥ መንገዶች፣ የቤቶች እና የግዙፍ አዳዲስፋብሪካዎች ግንባታ እንዲሁም የመሬት ዝግጅትሥራዎች በስፋት ተካሂደዋል፡፡ ልማቱንተከትሎም አነስተኛ ከተሞችና በርካታ መንደሮችተመስርተዋል፡፡

በማህበረሰብ ተጠቃሚነት ረገድም በርካታየማኅበራዊ አገልግሎት መስጫ ተቋማት(ትምህርት ቤት፣ ጤና ተቋማት፣ ወፍጮ ወዘተ) እና የመሰረተ ልማት አውታሮች (ንጹህ መጠጥ ውሃ፣ መንገድ ወዘተ) ተገንብተው የአካባቢዎቹ ነዋሪዎች ተጠቃሚ በመሆን የኑሮደረጃቸው መሻሻል ጀምሯል፡፡ እንዲሁም ለአካባቢው ተወላጆች ልጆች ቅድሚያ በመስጠትና በትራክተር ኦፕሬተርነት፣ በግምበኛነት፣በአናጺነት፣ በጥበቃና በመሳሰሉት ሙያዎች በማሰልጠን በየፕሮጀክቶቹ ተመድበው እንዲሰሩ ተደርጓል፡፡

የአካባቢው ወጣቶችም በጥቃቅንና አነስተኛ ማኅበራት ተደራጅተው በልማቱ ስራ ውስጥ እንዲሳተፉና ገቢ እንዲያገኙ ድጋፍ ተደርጓል፡፡በመስኖ የለማ መሬት ለአካባቢው ነዋሪዎች አመቻችቶ በማስረከብ በተለይም በስኳር ልማት ፕሮጀክቶች አካባቢ የሚገኘው ማህበረሰብእንደ በቆሎ የመሳሰሉ ሰብሎችን አምርቶ እንዲጠቀምና በቀጣይም በዘላቂነት ሸንኮራ አገዳ አልምቶ ለፋብሪካ እንዲያቀርብ ለማስቻልበወንጂ አካባቢ አገዳ ከሚያበቅሉ አርሶ አደሮች (አውት ግሮወርስ) ልምድ እንዲያገኝ ተደርጓል፡፡

በስራ ዕድል ፈጠራም ባለፉት አምስት ዓመታት በስኳር ልማት ፕሮጀክቶችና ፋብሪካዎች ከ350ሺ በላይ ለሆኑ ዜጎች ቋሚ፣ ጊዜያዊናየኮንትራት የስራ እድል መፍጠር ተችሏል፡፡
በአጠቃላይ በመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ዘመን ባጋጠሙ የተለያዩ ተግዳሮቶች በዘርፉ የታቀደውን ያህል ውጤትማግኘት ባይቻልም እንኳ፣ በስኳር ኢንዱስትሪ ንዑስ ዘርፍ በተከናወኑ መጠነ ሰፊ ሥራዎች ሀገሪቱ በ2016ዓ.ም በዓለም ላይ ከሚገኙ10 ከፍተኛ የስኳር አምራች ሀገሮች ተርታ መሰለፍ የምትችልበትን እድል እውን ለማድረግ የሚያስችሉ መደላድሎችን ለመፍጠርተችሏል፡፡

በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመንም ተንዳሆን ጨምሮ በተለያዩ የአፈጻጸም ደረጃዎች የሚገኙ ስምንት አዳዲስፋብሪካዎችን ማለትም የኦሞ ኩራዝ 1፣ 2፣ 3 እና 4፤ የጣና በለስ 1 እና 2 እንዲሁም የወልቃይት ስኳር ፋብሪካዎችን ግንባታ አጠናቆስራ ለማስጀመር ሰፊ ርብርብ እየተደረገ ነው፡፡ ከእነዚህ ውስጥ በኢትዮጵያ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን እየተገነባ የሚገኘውየኦሞ ኩራዝ ቁጥር 1 ስኳር ፋብሪካ በማጠናቀቂያ ምእራፍ ላይ ይገኛል፡፡

በእነዚህ መጠነ ሰፊ ሥራዎች አመታዊ የስኳር መጠንን በማሳደግ የሀገር ውስጥ የስኳር ፍላጎትን ከማርካት ባሻገር ምርቱን ወደ ውጭበመላክ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ለማስገኘት ታቅዷል፡፡ የሸንኮራ አገዳ ልማትን ከማስፋፋት አኳያም በዕቅድ ዘመኑ 211 ሺ 564 ሄ/ርበመትከል በ2012ዓ.ም መጨረሻ በአገዳ የተሸፈነውን መሬት 307ሺ 324 ሄክታር ለማድረስ ነው የታቀደው፡፡

በተጨማሪም በኤታኖል ምርት፣ በሃይልአቅርቦት፣ በመስኖ መሰረተ ልማትና በቤቶችግንባታ ረገድ ሰፋፊ ሥራዎችን ለመስራትታቅዷል፡፡ የህብረተሰቡን የልማት ተሳትፎናተጠቃሚነት በዘላቂነት ከማሳደግ አኳያምበእቅድ ዘመኑ ልማቱ በሚፈጥረው የስራ ዕድልበቋሚነት፣ በጊዜያዊነት፣ በኮንትራትናበማህበራት ከ637 ሺ በላይ የሥራ ዕድልለመፍጠር ታቅዶ እየተሰራ ነው፡፡

በአጠቃላይ ጥቅምት 2003ዓ.ም ተቋቁሞየዘርፉን ልማት እየመራ የሚገኘው የስኳርኮርፖሬሽን የመጀመሪያው የእድገትናትራንስፎርሜሽን እቅድ ዘመን አፈጻጸም በተገመገመበት ወቅት የስኳር ልማቱ የሚካሄድባቸው አካባቢዎች ማህበረሰቦችን የልማትተጠቃሚ በማድረግ፣ የተለያዩ የመሠረተ ልማት አውታሮችና ማህበራዊ ተቋማትን በመገንባት፣ መጠነ ሰፊ የሸንኮራ አገዳ ልማትበማካሄድና ከፍተኛ የሥራ እድል በመፍጠር ረገድ የተሻለ አፈጻጸም ማረጋገጡን ማየት ቢቻልም፤ የፋብሪካ ቁጥር፣ ስኳርና ተጓዳኝምርቶችን በማሳደግ ረገድ ገና ብዙ ሥራ መስራት እንደሚገባ መገንዘብ ተችሏል፡፡

ከዚህ አንጻር በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ዘመን ኮርፖሬሽኑ የሚጠበቅበትን ከፍተኛ ተልዕኮ ለማሳካት በርካታለውጦችን ማድረግ እንዳለበት በመንግሥት ታምኖበታል፡፡ ከእነዚህ ለውጦች መካከል ተልዕኮውን ለማሳካት የሚያስችል አዲስአደረጃጀት መፍጠር አንዱ ነው፡፡ በዚህ መሰረት ኮርፖሬሽኑ የስኳር ልማትን በሀገሪቱ በስፋት ለማካሄድ በሚያስችል በአዲስ መልክተደራጅቶ ዘርፈ ብዙ ተግባራትን እያከናወነ ይገኛል፡፡

Related posts

Leave a Comment

4 × five =