አርጆ ዲዴሳ ስኳር ፋብሪካ

የአርጆ ዲዴሳ ስኳር ልማት ፕሮጀክት በምዕራብ ኢትዮጵያ በኦሮሚያ ክልል በምስራቅ ወለጋ፣ በቡኖ በደሌና በጅማ ዞኖች በዲዴሳ ሸለቆ ውስጥ ከአዲስ አበባ ነቀምት በደሌ በሚወስደው መንገድ በ395 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ይገኛል፡፡

የአካባቢው ከፍታ ከባህር ጠለል በላይ በአማካይ 1350 ሜትር ሲሆን፣ የአየር ሁኔታው ሞቃታማ ነው፡፡ አመታዊ አማካይ የዝናብ መጠኑም 1400 ሚሊ ሊትር ይደርሳል፡፡ የዝናብ ሥርጭቱ ደግሞ ከግንቦት እስከ ጥቅምት ይዘልቃል፡፡ በአብዛኛው ጥቁርና አልፎ አልፎ ቀይ ቡናማ አፈር የሚገኝበት ይህ አካባቢ ከአየር ንብረቱ ጋር ተዳምሮ ለሸንኮራ አገዳ ልማት ምቹና ተስማሚ እንዲሆን አስችሎታል፡፡

AL-Habasha Sugar Mills PLC ከተባለ የፓኪስታን ኩባንያ በ2005 ዓ.ም. በግዢ ወደ ስኳር ኮርፖሬሽን ይዞታነት የተሸጋገረው ይህ ፋብሪካ በ16 ሺ ሄክታር መሬት የሚለማ የሸንኮራ አገዳን በግብዓትነት በመጠቀም በቀን 8 ሺ ቶን አገዳ የመፍጨት አቅም ላይ እንደሚደርስ ይጠበቃል፡፡

ስኳር ኮርፖሬሽን ፕሮጀክቱን በተረከበበት ወቅት ሳይጠናቀቅ የቆየ የፋብሪካ ግንባታ ሥራን በአጭር ጊዜ ውስጥ በማጠናቀቅ እንዲሁም በወቅቱ ያልነበሩ የልማት ሥራዎችን (የህዝብ አደረጃጀት ሥራ፣ የግድብ ግንባታ፣ የመሬት ዝግጅት፣ የመስኖና የአገዳ ልማት፣ የማህበራዊ አገልግሎት መስጫ ተቋማት ግንባታ እና ሌሎች ተያያዥ ሥራዎች) በማከናወን ፋብሪካውን ከ2007 ዓ.ም. ጀምሮ ወደ ምርት ማስገባት ተችሏል፡፡

ከስኳር ምርቱ በተጨማሪ ከፍተኛ ኢታኖል የማምረት አቅም ያለው ይህ ፋብሪካ ባጋስ ከተባለ ተረፈ ምርት የኤሌክትሪክ ኃይል በማመንጨት ራሱን ከመቻል አልፎ ቀሪውን ወደ ብሔራዊ የኃይል ቋት (ግሪድ) እንደሚያስገባ ይጠበቃል፡፡

አርጆ ዲዴሳ ስኳር ፋብሪካ ግንቦት 6 ቀን 2007 ዓ.ም. በቀድሞው የኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ተመርቆ ስኳር በማምረት ላይ ይገኛል፡፡

የመስኖ መሠረተ ልማት ግንባታ

  •  ፋብሪካው ለሸንኮራ አገዳ ልማት የሚያውለውን ውሃ ከዲዴሳ ወንዝ ያገኛል፤
  • በኦሮሚያ ውሃ ሥራዎች ኮንስትራክሽን አማካይነት ለፋብሪካው ግብዓት የሚውል የሸንኮራ አገዳ ለማልማት በዲዴሳ ወንዝ ላይ ግድብ እየተገነባ ነው፤
  • በተጨማሪ 2 ሺ 300 ሄክታር መሬት የሚያለማ የመስኖ መሠረተ ልማት ግንባታ በኦሮሚያ ውሃ ሥራዎች ኮንስትራክሽን ተካሂዶ 1,600 ሄ/ር መሬት ውሃ ገብ ተደርጓል፤

የአገዳ ልማት

  • 3 ሺ ሄክታር የሚጠጋ መሬት በአገዳ ተሸፍኗል፤

የቤቶች ግንባታ

  • 124 የመኖሪያ ቤቶችና 11 አገልግሎት መስጫ ብሎኮች ተገንብተዋል፤

የማኅበረሰብ ተጠቃሚነት

በምስራቅ ወለጋና በቡኖ በደሌ ዞኖች ከ20 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ ተደርጎ ማህበራዊ ተቋማት ተገንብተዋል፡፡ ፕሮጀክቱ ከተጀመረ ጊዜ አንስቶም ለ17,547 ዜጎች የሥራ ዕድል ተፈጥሯል፡፡ በተለይም የአካባቢው ወጣቶች ልማቱ ባስገኘው የሥራ እድል ተጠቃሚዎች እንዲሆኑ የመለስተኛ ሙያ ክህሎት ሥልጠናዎች ተሰጥቷቸው ወደ ሥራ ገብተዋል፡፡ ከዚህ ባሻገር 71 የጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች በአካባቢው ተደራጅተው በተለያዩ የሥራ መስኮች ላይ ተሰማርተዋል፡፡

በሌላ በኩል ለአገዳ ማሳ ማስፋፊያ ከአርሶ አደሩ ለተገኘ መሬት የሃብት ንብረትና ምርት ካሳ ክፍያ እንዲሁም ለህብረተሰብ ተሳትፎ እና የልማት ሥራዎች 65.66 ሚሊዮን ብር ወጪ ተደርጓል፡፡